De blinde vlek bij de overheid

De overheid is één van de grootste opdrachtgevers voor digitale en creatieve diensten in Nederland. Belastingdienst, OM, Politie en vele uitvoeringsorganisaties draaien omvangrijke digitale transformaties. Juist daar zou je een voorbeeldrol verwachten in talentontwikkeling.

De praktijk is anders: in aanbestedingen en raamovereenkomsten fungeert de overheid veel vaker als dichte deur dan als katalysator.

Rigide senioriteitseisen als standaard

Wie recente inhuuropdrachten bekijkt, ziet één patroon steeds terugkomen: standaard wordt gevraagd om senior designers met 5 tot 10 jaar ervaring. Ook voor opdrachten met een gematigde complexiteit wordt “ervaring op papier” gebruikt als proxy voor kwaliteit.

Die reflex komt deels voort uit praktische overwegingen: één senior is makkelijker te beheren en verantwoorden dan een samengesteld team met junioren, begeleidingsruimte en leerlijnen.

Maar deze praktijk botst met het proportionaliteitsbeginsel uit de Aanbestedingswet: eisen moeten in verhouding staan tot de opdracht. Door structureel op senioren in te zetten, jaagt de overheid tarieven op, verengt ze de markt en sluit ze jonge makers buiten die juist in publieke dienstverlening waardevolle, frisse perspectieven brengen.

SROI: een gemiste hefboom

Social Return on Investment (SROI) is bedoeld om maatschappelijke waarde te creëren via inkoop. In de praktijk wordt de SROI-verplichting (vaak 5% van de aanneemsom) vooral ingevuld met trajecten voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

Op zichzelf waardevol, maar starters uit het reguliere onderwijs vallen buiten beeld – terwijl zij in de creatieve sector feitelijk óók een kunstmatig vergrote afstand tot de arbeidsmarkt hebben door de senioriteitsval.

Door begeleiding van starters op publieke opdrachten te erkennen als volwaardige SROI-invulling, kan de overheid haar inkoopkracht inzetten om de leerlijn in de sector te herstellen. Dan wordt SROI niet alleen een instrument voor inclusie, maar ook voor duurzame versterking van de kenniseconomie.

Drie strategische opdrachten aan de overheid

De uitsluiting van starters is geen incident, maar een systeemfout. Als grootste opdrachtgever én werkgever heeft de overheid een unieke positie om dat systeem te kantelen. Dat vraagt om drie concrete bewegingen.

1. Vernieuw inkoop- en aanbestedingscriteria

Stop met het automatisch eisen van senioren.

• Introduceer een talentparagraaf: Maak investering in junior en medior talent een expliciet gunningscriterium voor creatieve opdrachten. Beloon bureaus die gemengde teams aanbieden met een helder mentorschapsplan.

• Pas proportionaliteit toe: Laat inkoopafdelingen per opdracht onderbouwen welk ervaringsniveau echt nodig is. Voorkom dat “10 jaar ervaring” het gemakzuchtige standaardprofiel blijft.

2. Herdefinieer SROI voor de kenniseconomie

Maak SROI tot hefboom voor talentontwikkeling, niet alleen voor plaatsing.

• SROI-bouwblok startersbegeleiding: Erken de tijd en middelen die agencies investeren in on-the-job training van starters als volwaardige invulling van de SROI-verplichting.

• Focus op leerinfrastructuur: Zet SROI-middelen in voor het structureel versterken van mentorschap, intervisie en opleidingsprogramma’s binnen de sector.

3. Maak de omslag naar skills-based werving

Gebruik de eigen organisatie als proeftuin voor een andere manier van kijken naar talent.

• Breek met diploma- en titel-fetisjisme: Selecteer vanaf 2025 primair op skills en ontwikkelbaarheid in plaats van alleen op opleidingsniveau en functietitel.

• Zet Groeikompas-achtige instrumenten in: Maak onbenut talent in de organisatie zichtbaar, bijvoorbeeld bij jonge ambtenaren. Dat vergroot interne mobiliteit en wendbaarheid.

• Positioneer leidinggevenden als coaches: Investeer in coachingsvaardigheden, zodat leidinggevenden verschuiven van “afvinkers van vlieguren” naar begeleiders van progressie.

Het goede nieuws?

Het kwartje is al wel gevallen, nu de uitvoer nog.